រំលងម៉ឺនុយទំព័រ

ជំងឺមហារីកសុដន់ និងស្រ្តីមិនទាន់រៀបការ

ជំងឺមហារីកសុដន់ និងស្រ្តីមិនទាន់រៀបការ

ព័ត៌មានសុខភាពយុវវ័យ
77

មហារីកសុដន់គឺជាជំងឺមហារីកមួយដែលវិវត្តមិនប្រក្រតីចេញពីជាលិកាសុដន់។ នៅប្រទេសកម្ពុជាមហារីកសុដន់ ត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រភេទជំងឺដែលកើតលើស្ត្រីក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត ។​ អត្រានេះ មិនខុសពីស្ថានភាពនៃស្ត្រីដែលប្រឈមនឹងការកើតជំងឺមហារីកសុដន់នៅទូទាំងសកលលោកនោះឡើយ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០  មានស្រ្តីប្រមាណ១២,៥% ដែលទទួលរងពីជំងឺមហារីកសុដន់ នៅលើពិភពលោក។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកជំងឺមហារីកសុដន់ត្រូវបានរកឃើញលើស្ត្រីប្រមាណ៣០%។​

តើជំងឹមហារីកសុដន់អាចបណ្តាលមកពីអ្វី?

ជំងឺមហារីកសុដន់មិនមានមូលហេតុណាមួយច្បាស់លាស់បានបញ្ជាក់ទេ តែវាអាចបណ្តាលមកពីកត្តាតំណពូជ និងកត្តាជុំវិញខ្លួន ។ មហារីកសុដន់ច្រើនកើតលើស្ត្រីដែលមានអាយុចាប់ពី៥០ឆ្នាំឡើងទៅ។​

 កត្តាប្រឈមមុខនឹងជំងឺមហារីកសុដន់

  • -   ស្រ្តីដែលធាត់លើសទម្ងន់

    -   ស្ត្រីមិនសូវធ្វើលំហាត់ប្រាណ

    -   ស្ត្រីដែលទទួលទានគ្រឿងស្រវឹងច្រើន

    -   ស្ត្រីដែលមានរដូវដំបូងមុនអាយុ១២ឆ្នាំ

    -   ស្ត្រីមានកូននៅអាយុច្រើនជាង៣៥ឆ្នាំ ឬ មិនធ្លាប់មានកូន

    -   ស្រីធ្លាប់មានម្តាយ ឬ បងស្រី មានជំងឺមហារីកសុដន់ពីមុន

    -   ស្រ្តីដែលប្រើប្រាស់ថ្នាំអ័រម៉ូនព្យាបាលកំឡុងពេលអស់រដូវ

    -   ៥ ទៅ ១០% បណ្តាលមកពីតំណពូជ

រោគសញ្ញាជំងឺមហារីកសុដន់

ជំងឺមហារីកសុដន់ស្តែងនូវអាការៈទៅតាមដំណាក់កាល ដូចជា ៖

+ ដំណាក់កាលដំបូងមិនមានរោគសញ្ញាកត់សម្គាល់ទេ

+ ដំណាក់កាលបន្ទាប់មានដូចជា ៖

  • មានដុំនៅសុដន់

  • ផ្លាស់ប្តូររូបរាងសុដន់ ឬ ខូចទ្រង់ទ្រាយសុដន់

  • មានហើមកូនកណ្តុរ

  • មានវត្ថុរាវចេញពីចុងសុដន់

  • មានស្នាមក្រហមនៅសុដន់

  • ពិបាកដកដង្ហើម ហត់

  • ឈឺចាប់ទៅតាមឆ្អឹង

+ ដំណាក់កាលចុងក្រោយអាចរីករាលដាលទៅដល់សរីរាង្គផ្សេងៗ ដូចជា​ ៖

  • សួត អាចឱ្យមានភាពហត់

  • ថ្លើម អាចឱ្យមានការទាចទឹក

  • ឆ្អឹង អាចឱ្យមានការឈឺចាប់ខ្លាំង

ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺមហារីកមាត់ស្បូន

ជំងឺមហារីកសុដន់អាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបានតាមរយៈការច្រិបសាច់យកទៅពិនិត្យនៅមន្ទីរពិសោធន៍ (Tissue biopsy) ការថតសុដន់ (Mammography) និងអេកូសាស្រ្ត ។

ការព្យាបាលជំងឺមហារីកសុដន់

មហារីកសុដន់ជាជំងឺដែលពិបាកព្យាបាលបើយើងធ្វើការព្យាបាលមិនបានទាន់ពេលវេលា និងត្រឹមត្រូវជាមួយក្រុមគ្រូពេទ្យជំនាញ​ ។​ មហារីកសុដន់មិនមែនជាជំងឺឆ្លងទេ តែវាអាចជាជំងឺតំណពូជ ។ ការព្យាបាលជំងឺមហារីកសុដន់អាចនឹងជាសះស្បើយនៅដំណាក់កាលទី១ ទី២ និងទី៣ ប្រសិនជាអ្នកជំងឺមកទទួលការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា និងត្រឹមត្រូវ ។ ប៉ុន្តែជំងឺមហារីកសុដន់ក៏អាចលាប់ឡើងវិញនៅរយៈ៥ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការព្យាបាលរួច ដែលដំណាក់កាលទី១ អាចមាន២០% ដំណាក់កាលទី២ អាចមាន៣០-៤០% ដំណាក់កាលទី៣ អាចមាន៤០-៥០% ។ អាស្រ័យហេតុនេះអ្នកជំងឺមហារីកសុដន់ទាមទារឲ្យគាត់មកពិនិត្យតាមដានជាប្រចាំ ជាមួយក្រុមគ្រូពេទ្យជំនាញទៅតាមការណាត់ជួបរបស់គ្រូពេទ្យ ។

ការព្យាបាលជំងឺមហារីកសុដន់មាន៥យ៉ាង ដូចជា ៖

  • ការព្យាបាលដោយវះកាត់

  • ការព្យាបាលដោយកាំរស្មី

  • ការព្យាបាលដោយសារធាតុគីមី

  • ការព្យាបាលដោយអ័រម៉ូន

  • ការព្យាបាលដោយឱសថ

ស្ត្រីក៏អាចបង្ការជំងឺមហារីកសុដន់ដែរ! គ្រាន់តែអ្នកទំលាប់ ឬផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថមួយចំនួន។

អ្នកគួរគប្បី ៖

  • រក្សាទំងន់ឱ្យបានសមស្រប

  • កាត់បន្ថយការទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង

  • លំហាត់ប្រាណឱ្យបានទៀងទាត់ហោចណាស់១៥០នាទីក្នុងមួយសប្តាហ៍

  • បំបៅដោះកូន

  • កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំព្យាបាលអ័រម៉ូន ជាដើម។

ចំពោះស្រី្តដែលមិនទាន់រៀបការ ឬ គ្មានដៃគូររួមភេទកត្តាប្រឈមមុខនឹងជំងឺមហារីកសុដន់អាចមានភាគរយខ្ពស់ជាងស្រ្តីដែលរៀបការរួច ។​ ទោះបីជាយ៉ាងណាមិនមានកត្តាណាមួយបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់អំពីចំណុចនេះទេ ។ ហេតុដូចនេះ គ្រប់ស្ត្រីទាំងអស់ មិនថាមានដៃគូ ឬ គ្មានដៃគូ គប្បីត្រូវលើកទឹកចិត្តទៅធ្វើការពិនិត្យឱ្យបានទៀងទាត់រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្តង ព្រមទាំងការពារសុខភាព និងច្រៀសវាងកត្តាដែលនាំឱ្យមានការប្រឈមមុខនឹងជំងឺមហារីកសុដន់ដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ។

អត្ថបទដោយ វេជ្ជ. គីម ថុនា

ប្រភពឯកសារ៖ Centers of disease control and preventive (CDC) and NHS

អត្ថបទដោយ: RHAC

មតិយោបល់